รายชื่อยาเบาหวานทุกกลุ่ม: ข้อดี ข้อเสีย และการเลือกใช้

คำตอบสั้น ๆ

ยาเบาหวานชนิดที่ 2 แบ่งเป็น 7 กลุ่มหลัก ได้แก่ Metformin, SGLT2 inhibitors, GLP-1 receptor agonists, DPP-4 inhibitors, Sulfonylureas, Thiazolidinediones (TZD) และ Insulin แพทย์เลือกตามค่า HbA1c โรคร่วม น้ำหนัก และความเสี่ยงโรคหัวใจ Metformin ยังคงเป็นยาตัวแรกของผู้ป่วยส่วนใหญ่

การเลือกยาเบาหวานในยุคปัจจุบันไม่ใช่เพียงดูค่าน้ำตาลอีกต่อไป แต่ต้องคำนึงถึงโรคหัวใจและไต น้ำหนักตัว ความเสี่ยงน้ำตาลต่ำ และราคา บทความนี้รวมยาเบาหวานทั้ง 7 กลุ่มที่ใช้ในประเทศไทย พร้อมข้อมูลตัดสินใจ

1. Biguanides: Metformin

Metformin เป็นยาตัวแรกที่แพทย์เลือกใช้สำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 ทำงานโดยลดการสร้างน้ำตาลจากตับและเพิ่มความไวต่ออินซูลิน ลด HbA1c 1-2% ข้อดี: ราคาถูก, ไม่ทำให้น้ำตาลต่ำ, ลดน้ำหนักเล็กน้อย, ลดความเสี่ยงโรคหัวใจ ข้อเสีย: ท้องเสีย คลื่นไส้ (10-30%), ขาด B12 เมื่อใช้นาน, ห้ามใช้ใน eGFR < 30 อ่านเพิ่มที่ คู่มือ Metformin

2. SGLT2 Inhibitors

ยากลุ่ม SGLT2 inhibitors เช่น Empagliflozin (Jardiance), Dapagliflozin (Forxiga), Canagliflozin (Invokana) ทำงานโดยขับน้ำตาลทางปัสสาวะ ลด HbA1c 0.5-1% ข้อดี: ลดน้ำหนัก 2-3 กก., ลดความดัน, ลดความเสี่ยงโรคหัวใจและไตวายอย่างมีนัยสำคัญ (มีหลักฐานระดับ Class I) ข้อเสีย: ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ, ติดเชื้อราอวัยวะเพศ, ความเสี่ยง DKA แม้น้ำตาลไม่สูงมาก (Euglycemic DKA)

3. GLP-1 Receptor Agonists

ยากลุ่ม GLP-1 agonists เช่น Liraglutide (Victoza), Semaglutide (Ozempic, Rybelsus), Dulaglutide (Trulicity) ส่วนใหญ่เป็นยาฉีดวันละครั้งหรือสัปดาห์ละครั้ง ทำงานโดยกระตุ้นการหลั่งอินซูลินตามมื้ออาหาร ลดความอยากอาหาร ลด HbA1c 1-1.5% ข้อดี: ลดน้ำหนัก 3-5 กก., ลดความเสี่ยงโรคหัวใจ, ปกป้องไต ข้อเสีย: คลื่นไส้ อาเจียน (20%), ราคาแพง (3,000-8,000 บาท/เดือน)

4. DPP-4 Inhibitors

ยากลุ่ม DPP-4 inhibitors เช่น Sitagliptin (Januvia), Linagliptin (Trajenta), Vildagliptin (Galvus) ทำงานโดยยับยั้งเอนไซม์ที่ทำลาย GLP-1 ลด HbA1c 0.5-0.8% ข้อดี: กินเม็ดวันละครั้ง, ไม่ทำให้น้ำตาลต่ำ, ไม่เพิ่มน้ำหนัก, ใช้ในไตวายได้ ข้อเสีย: ผลลด HbA1c ไม่มาก, ราคาปานกลาง, เสี่ยงตับอ่อนอักเสบ

5. Sulfonylureas

ยากลุ่ม Sulfonylureas เช่น Glipizide, Gliclazide, Glimepiride ทำงานโดยกระตุ้นตับอ่อนหลั่งอินซูลิน ลด HbA1c 1-2% ข้อดี: ราคาถูกมาก, มีในบัญชียาหลัก, ออกฤทธิ์เร็ว ข้อเสีย: ทำให้น้ำตาลต่ำ (Hypoglycemia) บ่อย โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ, น้ำหนักขึ้น 2-3 กก., ตับอ่อนเสื่อมเร็วขึ้นเมื่อใช้นาน

6. Thiazolidinediones (TZD)

ยา TZD เช่น Pioglitazone (Actos) ทำงานโดยเพิ่มความไวต่ออินซูลินที่กล้ามเนื้อและไขมัน ลด HbA1c 0.8-1.5% ข้อดี: ไม่ทำให้น้ำตาลต่ำ, ช่วยไขมันพอกตับ ข้อเสีย: น้ำหนักขึ้น 2-4 กก., บวมน้ำ, เพิ่มความเสี่ยงหัวใจวาย, กระดูกพรุน, มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ (ระวัง)

7. Insulin

อินซูลินเป็นยาฉีดที่ลด HbA1c ได้มากที่สุด (ไม่มีขีดจำกัด) ใช้เมื่อยากินคุมไม่ได้ น้ำตาลสูงรุนแรง หรือเบาหวานชนิดที่ 1 ดูวิธีฉีดและการเก็บที่ คู่มือฉีดอินซูลิน ข้อดี: ลด HbA1c ได้มาก, ใช้ในไตและตับวายได้ ข้อเสีย: น้ำตาลต่ำ, น้ำหนักขึ้น, ต้องฉีด, ราคาแพง

หลักการเลือกยาตามผู้ป่วย

แพทย์จะเลือกยาตามโรคร่วม: (1) มีโรคหัวใจ → เลือก SGLT2 หรือ GLP-1 (2) มีไตวาย → เลือก SGLT2 (eGFR > 20) หรือ GLP-1, DPP-4 (3) อ้วน → เลือก GLP-1 หรือ SGLT2 (4) งบจำกัด → Metformin + Sulfonylurea (5) ผู้สูงอายุเสี่ยง Hypoglycemia → DPP-4 ดู แนวทางรักษาเบาหวาน และ ภาวะแทรกซ้อน

การควบคุมระดับน้ำตาลช่วยลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนอย่างไร

เป้าหมายหลักของการรักษาเบาหวานคือการรักษาระดับน้ำตาลให้คงที่ โดยใช้ตัวชี้วัดสองตัวคือ HbA1c (เฉลี่ย 3 เดือน, เป้าหมายส่วนใหญ่ < 7%) และ FPG (น้ำตาลก่อนอาหารเช้า, เป้าหมาย 80–130 mg/dL) เมื่อค่าทั้งสองอยู่ในเกณฑ์ ความเสี่ยงของ Diabetic Retinopathy, Diabetic Nephropathy และ Diabetic Neuropathy จะลดลงอย่างมีนัยสำคัญตามการศึกษา DCCT/UKPDS ขณะเดียวกันการคุมความดันและไขมัน LDL ช่วยลดความเสี่ยง Cardiovascular Disease และ Stroke ได้เพิ่มเติม ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 บางรายที่ลดน้ำหนัก 10–15% ภายในระยะแรกของโรค อาจเข้าสู่ภาวะ Diabetes Remission (HbA1c < 6.5% โดยไม่ต้องใช้ยา) ซึ่งลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนระยะยาวลงอีก

ดูภาวะแทรกซ้อนแต่ละกลุ่มที่การรักษาช่วยป้องกันได้:

• เบาหวานขึ้นจอประสาทตา (Diabetic Retinopathy) — สัญญาณเตือนทางสายตาและการตรวจคัดกรองประจำปี
• โรคไตจากเบาหวาน (Diabetic Nephropathy) — ติดตาม eGFR และ UACR เพื่อชะลอการเสื่อมของไต
• ปลายประสาทอักเสบจากเบาหวาน (Diabetic Neuropathy) — อาการชา ปวดแสบ และการดูแล
• แผลเบาหวานที่เท้า (Diabetic Foot Ulcer) — ป้องกันการตัดขาด้วยการตรวจเท้าสม่ำเสมอ
• โรคหัวใจและหลอดเลือดจากเบาหวาน (Cardiovascular Disease) — ลดความเสี่ยง MACE ด้วยการคุม LDL และความดัน
• ความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) — สัญญาณ FAST และการป้องกัน

มุมมองการแพทย์แผนไทยประยุกต์

นอกจากยาแผนปัจจุบัน ผู้ป่วยจำนวนมากใช้สมุนไพรไทยร่วมด้วย เช่น มะระขี้นก ปัญจขันธ์ อบเชย ขมิ้นชัน ฟ้าทะลายโจร งานวิจัยส่วนใหญ่พบฤทธิ์อ่อน-ปานกลาง ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้เพื่อหลีกเลี่ยงปฏิกิริยาระหว่างยา

งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง

1. [Cochrane] Ooi CP, Yassin Z, Hamid TA (2012). Momordica charantia for type 2 diabetes mellitus. Cochrane Database of Systematic Reviews, (8):CD007845. PMID: 22895968. ลิงก์
2. [Cochrane] Leach MJ, Kumar S (2012). Cinnamon for diabetes mellitus. Cochrane Database of Systematic Reviews, (9):CD007170. PMID: 22972104. ลิงก์
3. [PubMed] Allen RW, Schwartzman E, Baker WL, Coleman CI, Phung OJ (2013). Cinnamon use in type 2 diabetes: an updated systematic review and meta-analysis. Annals of Family Medicine, 11(5):452–459. PMID: 24019277. ลิงก์
4. [PubMed] Chuengsamarn S, Rattanamongkolgul S, Luechapudiporn R, Phisalaphong C, Jirawatnotai S (2012). Curcumin extract for prevention of type 2 diabetes. Diabetes Care, 35(11):2121–2127. PMID: 22773702. ลิงก์
5. [PubMed] Suksomboon N, Poolsup N, Boonkaew S, Suthisisang CC (2011). Meta-analysis of the effect of herbal supplement on glycemic control in type 2 diabetes. Journal of Ethnopharmacology, 137(3):1328–1333. PMID: 21843614. ลิงก์

ข้อจำกัดและคำเตือนทางการแพทย์

• การแพทย์แผนไทยประยุกต์ใช้เพื่อการดูแลสุขภาพร่วมกับการรักษาแผนปัจจุบัน ไม่ใช่การทดแทนการรักษาหลัก
• ไม่มีสมุนไพรหรือศาสตร์ใดที่พิสูจน์ได้ว่ารักษาเบาหวานหรือภาวะแทรกซ้อนของเบาหวานให้หายขาด
• ห้ามหยุดหรือลดขนาดยาเบาหวาน/อินซูลิน/ยาความดัน/ยาไขมัน ด้วยตัวเอง โดยไม่ปรึกษาแพทย์ผู้รักษา
• หากใช้สมุนไพรไทยร่วมกับยาแผนปัจจุบัน ควรแจ้งแพทย์และเภสัชกรเพื่อเฝ้าระวังปฏิกิริยาระหว่างยาและภาวะน้ำตาลต่ำ
• ข้อมูลในส่วนนี้เป็นการรวบรวมหลักฐานเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์รายบุคคล

ประเด็นสำคัญ

• คุม HbA1c ให้ใกล้ < 7% และ FPG 80–130 mg/dL ลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนเรื้อรังได้ชัดเจน
• Hyperglycemia เรื้อรังคือกลไกหลักที่ทำลายหลอดเลือดเล็กในตา ไต และปลายประสาท
• ตรวจคัดกรอง Diabetic Retinopathy, Diabetic Nephropathy และเท้าอย่างน้อยปีละครั้ง
• คุมความดันและ LDL ลดความเสี่ยง Cardiovascular Disease และ Stroke
• เบาหวานชนิดที่ 2 บางรายเข้าสู่ Diabetes Remission ได้หากลดน้ำหนัก 10–15% ในช่วงต้น
• การกินอาหารแบบเมดิเตอร์เรเนียนหรือ DASH ช่วยทั้งคุมน้ำตาลและลดเหตุการณ์หัวใจ
• การดูแลร่วมระหว่างแพทย์ พยาบาล นักโภชนาการ และผู้ป่วยให้ผลดีที่สุด

Speakable Summary

คำถามที่เกี่ยวข้อง

• ตรวจคัดกรอง Diabetic Retinopathy ควรเริ่มเมื่อไรและบ่อยแค่ไหน?
• ค่า eGFR และ UACR เท่าไรจึงเรียกว่า Diabetic Nephropathy ระยะเริ่มต้น?
• อาการชาปลายเท้าจาก Diabetic Neuropathy ต่างจากเส้นประสาทถูกกดทับอย่างไร?
• ผู้ป่วยเบาหวานควรประเมินความเสี่ยง Cardiovascular Disease และ Stroke ด้วยเครื่องมือใด?
• การลดน้ำหนักเพื่อหวัง Diabetes Remission ต้องลดเท่าไรและภายในกี่ปี?

คำถามที่พบบ่อย

ยาเบาหวานตัวไหนดีที่สุด

Metformin ยังเป็นยาตัวแรกเพราะปลอดภัย ราคาถูก และมีหลักฐานช่วยหัวใจ หากมีโรคหัวใจหรือไต SGLT2 และ GLP-1 เป็นทางเลือกที่แนะนำ

ยาเบาหวานกินกี่ตัวก็เพียงพอ

ขึ้นกับ HbA1c หาก HbA1c < 7.5% เริ่ม 1 ตัว (Metformin), 7.5-9% อาจเริ่ม 2 ตัว, > 9% อาจต้องอินซูลิน + ยากิน

Sulfonylurea อันตรายไหม

ค่อนข้างเก่าและทำให้น้ำตาลต่ำได้บ่อย ปัจจุบันแพทย์เริ่มลดใช้ในผู้สูงอายุ แทนที่ด้วยยากลุ่มใหม่ที่ปลอดภัยกว่า

ยา Jardiance / Forxiga ต่างจาก Metformin อย่างไร

SGLT2 inhibitors (Jardiance, Forxiga) ขับน้ำตาลทางปัสสาวะ ช่วยหัวใจและไต ลดน้ำหนัก แต่ราคาสูงกว่า 30 เท่า

Ozempic ใช้รักษาเบาหวานหรือลดน้ำหนัก

Ozempic (Semaglutide) เดิมเป็นยาเบาหวานที่ลดน้ำหนักได้มาก ปัจจุบันมีรุ่น Wegovy สำหรับลดน้ำหนักโดยเฉพาะ

ยาเบาหวานทำให้น้ำหนักขึ้นไหม

Sulfonylurea, TZD, Insulin ทำให้น้ำหนักขึ้น ส่วน Metformin, SGLT2, GLP-1, DPP-4 ไม่ขึ้นหรือลดน้ำหนัก

ยาเบาหวานที่บัตรทองมีอะไรบ้าง

Metformin, Glipizide, Gliclazide, Pioglitazone, Insulin NPH และ Regular อยู่ในบัญชียาหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า

ยาเบาหวานราคาเท่าไหร่ต่อเดือน

Metformin 60-200 บาท, Sulfonylurea 100-300 บาท, DPP-4 1,500-3,000 บาท, SGLT2 2,500-4,500 บาท, GLP-1 3,000-8,000 บาท

ยาเบาหวานทำให้ไตเสียไหม

ตรงกันข้าม Metformin (eGFR > 30), SGLT2 และ GLP-1 ช่วยปกป้องไต ห้ามใช้ NSAIDs และระวังสารทึบรังสี

เปลี่ยนยาเบาหวานได้ไหม

ได้ ต้องปรึกษาแพทย์ ไม่ควรเปลี่ยนเอง อาจเกิดน้ำตาลสูงหรือต่ำได้

ยาเบาหวานกับยาสมุนไพรเข้ากันไหม

อาจมีปฏิกิริยา เช่น มะระขี้นก ฟ้าทะลายโจร อาจเสริมฤทธิ์ยาทำให้น้ำตาลต่ำ ต้องปรึกษาแพทย์ ดู สมุนไพรรักษาเบาหวาน

ทำไมยาตัวเดียวกันราคาต่างกัน

ยี่ห้อต้นตำรับ (Brand) ราคาสูงกว่ายาสามัญ (Generic) 3-10 เท่า แต่ออกฤทธิ์เหมือนกัน อย.รับรอง

ลืมกินยาเบาหวาน ทำอย่างไร

หากเพิ่งลืม < 2 ชม. กินทันที หากใกล้มื้อถัดไปข้ามเลย ห้ามกินซ้อนเป็น 2 เท่า

ยาเบาหวานกินตอนตั้งครรภ์ได้ไหม

Metformin ปลอดภัยพอใช้ Insulin เป็นยาหลักในหญิงตั้งครรภ์ ยาอื่นส่วนใหญ่ห้ามใช้

DPP-4 inhibitor ปลอดภัยที่สุดจริงไหม

ปลอดภัยในแง่ไม่ทำให้น้ำตาลต่ำ น้ำหนักไม่ขึ้น แต่ลด HbA1c ได้น้อย และเสี่ยงตับอ่อนอักเสบเล็กน้อย

ใช้ยาเบาหวานต้องตรวจอะไรบ้าง

HbA1c ทุก 3-6 เดือน, การทำงานของไตทุก 6-12 เดือน, ตับ, ไขมัน, ตา, เท้า ทุกปี

แหล่งข้อมูลและบทความที่เกี่ยวข้อง

• อาการเบาหวาน
• ภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน
• การวินิจฉัยเบาหวาน
• แนวทางการรักษาเบาหวานครบทุกขั้นตอน
• ยา Metformin คืออะไร
• คู่มือฉีดอินซูลินที่บ้าน
• สมุนไพรรักษาเบาหวาน
• เครื่องวัดน้ำตาลที่บ้าน
• เช็กลิสต์พบหมอเบาหวาน
• เบาหวานหายขาดได้ไหม

สรุปสำคัญ

• ยาเบาหวานแบ่งเป็น 7 กลุ่มหลัก แต่ละกลุ่มออกฤทธิ์ต่างกัน
• Metformin เป็นยาแรกเริ่มสำหรับเบาหวานชนิดที่ 2 เกือบทุกราย
• SGLT2 inhibitors และ GLP-1 agonists ช่วยลดความเสี่ยงโรคหัวใจและไต
• อินซูลินจำเป็นในเบาหวานชนิดที่ 1 และชนิดที่ 2 ที่คุมยาไม่ได้
• การเลือกยาขึ้นกับ HbA1c โรคร่วม การทำงานของไต และราคา