ตรวจคัดกรองเบาหวาน มีกี่วิธี ใครควรตรวจ ตรวจบ่อยแค่ไหน

คำตอบสั้น ๆ: การตรวจคัดกรองเบาหวานมี 4 วิธีหลัก ได้แก่ FPG (อดอาหาร 8 ชม.), HbA1c (น้ำตาลสะสม), OGTT (ดื่มน้ำตาลกลูโคส) และ Random Glucose (ตรวจตอนไหนก็ได้) ผู้ที่อายุ 35 ปีขึ้นไป น้ำหนักเกิน หรือมีประวัติครอบครัวควรตรวจอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

ตรวจคัดกรองเบาหวาน คืออะไร เข้าใจง่ายใน 2 นาที

ตรวจคัดกรองเบาหวาน เป็นเครื่องมือสำคัญในการวินิจฉัยและติดตามโรคเบาหวาน ซึ่งเป็นโรคที่พบมากในคนไทย จากข้อมูลของสมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย (DAT) พบว่าคนไทยอายุ 35 ปีขึ้นไปประมาณ 1 ใน 11 คนเป็นเบาหวาน และอีกจำนวนมากอยู่ในภาวะก่อนเบาหวาน (Pre-diabetes) โดยที่ตนเองไม่รู้ตัว

การเข้าใจค่าตรวจอย่างถูกต้องจะช่วยให้คุณสามารถดูแลตัวเองได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ป้องกันภาวะแทรกซ้อนระยะยาว เช่น เบาหวานขึ้นตา ไตเสื่อม เส้นประสาทเสื่อม และแผลเบาหวานที่เท้า

กลไกการเกิดน้ำตาลในเลือดสูง

เมื่อเรารับประทานอาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรต ร่างกายจะย่อยให้กลายเป็นน้ำตาลกลูโคสและดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือด ตับอ่อนจะหลั่งฮอร์โมนอินซูลิน (Insulin) เพื่อนำกลูโคสเข้าสู่เซลล์ หากตับอ่อนผลิตอินซูลินไม่พอ หรือเซลล์ดื้อต่ออินซูลิน (Insulin Resistance) น้ำตาลก็จะคงค้างในเลือดสูงผิดปกติ

ตารางค่าอ้างอิงที่ควรรู้

ระดับ	HbA1c	FPG (mg/dL)	OGTT 2 ชม. (mg/dL)
ปกติ	< 5.7%	< 100	< 140
ภาวะก่อนเบาหวาน	5.7 - 6.4%	100 - 125	140 - 199
เบาหวาน	≥ 6.5%	≥ 126	≥ 200

อ้างอิงเกณฑ์ American Diabetes Association (ADA) 2024 และสมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย

ใครควรตรวจ ตรวจคัดกรองเบาหวาน

• อายุ 35 ปีขึ้นไป (เกณฑ์ใหม่ ADA)
• น้ำหนักเกินหรืออ้วน BMI ≥ 23 kg/m² (เกณฑ์เอเชีย)
• มีพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน
• ผู้หญิงที่เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ (GDM)
• ผู้ที่มีความดันโลหิตสูง ≥ 140/90 mmHg
• มีไขมันในเลือดผิดปกติ HDL < 35 หรือ TG > 250 mg/dL
• มีอาการคล้ายเบาหวาน เช่น ปัสสาวะบ่อย, คอแห้ง, น้ำหนักลดผิดปกติ
• เป็นโรคถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)

วิธีเตรียมตัวก่อนตรวจ

กรณี FPG (อดอาหาร)

1. งดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิดยกเว้นน้ำเปล่า อย่างน้อย 8 ชั่วโมง (แนะนำ 10-12 ชม.)
2. งดแอลกอฮอล์อย่างน้อย 24 ชั่วโมง
3. นอนหลับให้พอ ไม่ออกกำลังกายหนักคืนก่อนตรวจ
4. สามารถดื่มยาประจำได้ตามแพทย์สั่ง

กรณี HbA1c

• ไม่ต้องอดอาหาร ตรวจได้ทุกเวลา
• ผลไม่ผันผวนตามมื้ออาหาร เหมาะกับคนที่ลืมอดอาหาร

ปัจจัยที่ทำให้ค่าคลาดเคลื่อน

ปัจจัย	ผลต่อ HbA1c	ผลต่อ FPG
ภาวะโลหิตจาง	คลาดเคลื่อนสูง	ไม่กระทบ
ตั้งครรภ์	คลาดเคลื่อนต่ำ	ไม่กระทบ
เพิ่งกินอาหาร	ไม่กระทบ	คลาดเคลื่อนสูง
ภาวะเครียด	ไม่กระทบ	คลาดเคลื่อนสูง
ยาสเตียรอยด์	สูงขึ้น	สูงขึ้น

วิธีลดค่าน้ำตาลด้วยการปรับพฤติกรรม

1. ลดน้ำหนัก 5-10% ของน้ำหนักตัว ช่วยลด HbA1c ได้ 0.5-1%
2. ออกกำลังกายแบบแอโรบิก อย่างน้อย 150 นาที/สัปดาห์
3. เพิ่มการฝึกแรงต้าน (Resistance Training) 2-3 วัน/สัปดาห์
4. ลดคาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยว เช่น น้ำหวาน ขนมหวาน ข้าวขัดสี
5. เพิ่มไฟเบอร์ จากผัก ถั่ว ธัญพืชไม่ขัดสี 25-30 กรัม/วัน
6. นอนหลับให้พอ 7-9 ชั่วโมง การอดนอนเพิ่มภาวะดื้ออินซูลิน
7. จัดการความเครียด ด้วยการทำสมาธิ โยคะ
8. เลิกบุหรี่ และจำกัดแอลกอฮอล์

ความเสี่ยงหากไม่ตรวจหรือปล่อยน้ำตาลสูงต่อเนื่อง

หากปล่อยให้น้ำตาลในเลือดสูงต่อเนื่องโดยไม่รักษา จะนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง ดูรายละเอียดเพิ่มเติมที่ โรคแทรกซ้อนของเบาหวาน ซึ่งรวมถึง:

• เบาหวานขึ้นตา (Diabetic Retinopathy) อาจทำให้ตาบอด
• โรคไตจากเบาหวาน (Diabetic Nephropathy) อาจต้องฟอกไต
• ปลายประสาทเสื่อม (Diabetic Neuropathy) ทำให้ชา/ปวดเท้า
• แผลเบาหวานที่เท้า เสี่ยงตัดขา
• โรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง

สัญญาณเตือนที่ควรไปตรวจทันที

หากมีอาการเหล่านี้ ควรรีบไปตรวจน้ำตาลในเลือด: ดูรายละเอียดที่ อาการเบาหวาน

• ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะกลางคืน
• กระหายน้ำมาก ดื่มเท่าไหร่ก็ไม่หาย
• หิวบ่อย กินจุแต่น้ำหนักลด
• เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย
• แผลหายช้า
• ตามัว เห็นภาพไม่ชัด
• ชาปลายมือปลายเท้า

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1. ตรวจคัดกรองเบาหวาน ตรวจที่ไหนได้บ้าง

สามารถตรวจได้ที่โรงพยาบาลรัฐและเอกชนทั่วประเทศ คลินิกเฉพาะทาง รวมถึงห้องปฏิบัติการอิสระ ราคาประมาณ 100-500 บาทต่อรายการ

2. ตรวจครั้งเดียวสรุปได้ไหมว่าเป็นเบาหวาน

ตามแนวทาง ADA หากค่าผิดปกติ ต้องตรวจซ้ำอีกครั้งในวันถัดมา ยกเว้นมีอาการชัดเจนของเบาหวานร่วมด้วย

3. ค่าเกินเล็กน้อย ต้องกินยาทันทีไหม

ส่วนใหญ่ภาวะก่อนเบาหวาน (Pre-diabetes) สามารถย้อนกลับเป็นปกติได้ด้วยการปรับอาหารและออกกำลังกาย โดยไม่ต้องใช้ยา

4. ตรวจบ่อยแค่ไหน

• คนปกติอายุ 35+: ทุก 3 ปี
• ภาวะก่อนเบาหวาน: ทุก 1 ปี
• เป็นเบาหวาน: ทุก 3-6 เดือน

5. ค่า HbA1c ลดเร็วแค่ไหน

HbA1c สะท้อนค่าเฉลี่ย 2-3 เดือน จึงต้องรออย่างน้อย 3 เดือนหลังเริ่มปรับพฤติกรรม จึงจะเห็นการเปลี่ยนแปลง

6. กินยาคุมแล้วทำให้ค่าน้ำตาลสูงไหม

ฮอร์โมนเอสโตรเจน-โปรเจสเตอโรนในยาคุมบางชนิดอาจเพิ่มภาวะดื้ออินซูลินเล็กน้อย แต่ไม่ทำให้เป็นเบาหวานในคนปกติ

7. เด็กตรวจได้ไหม

ตรวจได้ และควรตรวจในเด็กที่อ้วน มีประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน เริ่มเข้าวัยรุ่น (อายุ 10 ปีขึ้นไป) ตรวจทุก 3 ปี

8. ผู้สูงอายุค่าควรเป็นเท่าไหร่

ผู้สูงอายุ ≥ 65 ปีที่สุขภาพดี เป้าหมาย HbA1c < 7.0-7.5% หากมีโรคร่วมหลายอย่าง เป้าหมายอาจผ่อนปรนถึง 8.0-8.5%

9. การอดอาหารนานเกินไปอันตรายไหม

อดอาหารเกิน 14 ชั่วโมง อาจทำให้ค่า FPG สูงผิดปกติ (Dawn Phenomenon) ควรอดเพียง 8-12 ชั่วโมงเท่านั้น

10. ดื่มน้ำเปล่าระหว่างอดอาหารได้ไหม

ดื่มน้ำเปล่าได้ตามปกติ และควรดื่มเพื่อไม่ให้ขาดน้ำ แต่ห้ามดื่มกาแฟ ชา น้ำหวานทุกชนิด

11. มีประจำเดือนตรวจได้ไหม

ตรวจได้ตามปกติ ประจำเดือนไม่กระทบค่าน้ำตาลในเลือด

12. ผลตรวจรอกี่วัน

ส่วนใหญ่ทราบผลภายในวันเดียวกัน หรือไม่เกิน 1-2 วันทำการ

เอกสารอ้างอิง (Medical References)

1. American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes—2024. Diabetes Care 2024;47(Suppl. 1). อ้างอิง ADA{rel="nofollow"}
2. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 10th edition. 2021. IDF{rel="nofollow"}
3. สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566.
4. WHO. Classification of diabetes mellitus. 2019. WHO{rel="nofollow"}

บทความที่เกี่ยวข้อง

• อาการของโรคเบาหวาน
• ภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน
• ทำไมเบาหวานปัสสาวะบ่อย
• เบาหวานทำให้คอแห้ง
• เบาหวานน้ำหนักลด
• ชาปลายเท้าจากเบาหวาน

---

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล กรุณาปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจรักษา

บทความที่เกี่ยวข้อง

• HbA1c คืออะไร และอ่านค่าอย่างไร
• ตรวจน้ำตาลในเลือดหลังอดอาหาร (FPG)
• ค่าน้ำตาลในเลือดปกติอยู่ที่เท่าไหร่
• ภาวะก่อนเบาหวาน (Prediabetes) สัญญาณที่ควรรู้
• HbA1c กับ FPG ต่างกันอย่างไร เลือกตรวจแบบไหน
• อาการของโรคเบาหวาน (Pillar)
• ภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน (Pillar)

หน้าหลักของหัวข้อนี้

← กลับไปหน้าหลัก: การตรวจเบาหวาน: HbA1c FPG และการคัดกรอง